मुस्ताङको ध्ये र ताङ्ग्या बासीलाई यो सास्ती कहिले सम्म?

जोमसोम ।

चिनसंग सीमाना जोडिएको माथिल्लो मुस्ताङको भौगोलिक रुपमा अतिनै विकट गाउँ हो  ध्ये र त्याङ्ग्या । त्यहाँका स्थानीयबासीलाई ध्ये खोलामा पुलको समस्या छ । प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको मिति नजिकिंदै गर्दा त्यहाँका गाउँबासीले ध्ये खोलामा पुल निर्माण गरिदिने उम्मेदवार खोज्न थालेका छन् ।

 माथिल्लो मुस्ताङको लोघेकर दामोदरकुण्ड—५ अन्तर्गत पर्ने यहाँको ध्ये र ताङ्ग्या गाउँका नागरिकहरुले कालिगण्डकी स्थित ध्ये खोलामा पुल नहुँदा बर्षौवर्षदेखि सास्ती भोग्दै आईरहेका छन् । यो दुई वस्ती संघीयता अघि साविक सुर्खाङ गाविस वडा ७,८ र ९ मा पथ्र्यो । अहिले यी वडा वडाहरु एउटै वडा ४ मा गाँभिएका छन् । कालिगण्डकी नदीमा पुल नहुँद यहाँको ध्ये र ताङ्ग्याका नागरिकहरलाई बर्खायामको तीन महिना त पुरै नाकाबन्दी लगाए जस्तै हुन्छ । बर्खायाममा पुल नहुँदा ध्ये र ताङ्ग्याका नागरिकहरु बर्खायाममा गाउँ बस्न र खेतीपाती र पशुपालनमै सीमित हुन्छन् ।

 पुल नहुँदा सरकारी कार्यालयको कामकाजमा गाउँपालिका केन्द्र र सदरमुकाम जोमसोम आउजाउ गर्दा यी दुई गाउँका नागरिकहरुलाई बर्खायामको भेलबाढी छेक्छ । बर्खायाममा कुनै दुख बिरामी भई थला परेमा वा खाद्यान्न ढुवानी गर्न परेमा ध्ये खोलामा पुल नुहँदा बर्खायामलाई चाहिने रासनपानी पहिलेनै जोहो गर्नुपर्न अवस्था छ ।

 ‘ध्ये र ताङ्ग्या गाउँको मुख्य समस्या भनेको पुल हो, यहाँ पुल नहुँदा हामीले जति दुखकुष्ठ कस्ले भोगेको छ र, त्यहाँका वडाध्यक्ष पासाङ गुरुङ भन्नुहुन्छ, संघीयतापछि तीन तहको सरकार छ, तर हाम्रो गाउँ जाने पुलको समस्या कसैले बुझेन, हामी र हाम्रो गाउँ हेपिएको जस्तो महशुस भईरहेको छ ।’

भौगोलिक दृष्टिकोण सबैभन्दा पीछडिएको ध्ये र ताङ्ग्या गाउँ भएको वडाध्यक्ष पासाङ गुरुङले सुुनाए । लोघेकर दामोदरकुण्ड—१ को चराङदेखि ध्ये खोला सम्म र ध्ये खोलादेखि गाउँसम्म कच्ची सडक भएको भएपनि कालिगण्डकी नदी स्थित ध्ये खोलामा पुल नहुँदा यहाँका नागरिकहरुलाई विभिन्न प्रकारका समस्या र चुनौतिहरु झेल्नु परेको वडाध्यक्ष गुरुङले बताउँनुभयो । निर्वाचनका बेलामा पुल बनाईदिन्छौ भोट दिनुस भनेर राजनीतिक दलका उम्मेदवारहरुले आशा देखाउने गरेपनि निर्वाचन जितेर गएपछि वेवास्ता गर्ने गरेको वडाध्यक्ष गुरुङको दुखेसो छ ।

 ‘यसपटक पनि उम्मेदवारहरु भोट माग्न पक्कै गाउँमा आउँछन् होला, फेरी पनि पुल बनाईदिन्छौं भनेर आश्वासन दिन्छन्न होला ,वडाध्यक्ष गुरुङले भन्नुभयो, तर, हामीलाई झुटो आश्वासनमा पर्नुछैन , सत्य बाचा र स्पष्ट प्रतिवद्धता चाहिएको छ ।’ वडाध्यक्ष गुरुङले यसपालि फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा जिल्ला र जनताको हितमा काम गर्न सक्ने दक्ष र यहाँ हाम्रो दुर्गम गाउँ ध्ये र ताङ्ग्या गाउँलाई जोड्ने पुल बनाउँछु भन्ने कबोल गर्ने उम्मेदवारलाई गाउँले सबैले मतदान गर्ने जनाउँनुभयो । ‘हामीले यसपालि पुल बनाईदिन सक्ने योग्य उम्मेदवार खोजिरहेका छौ, हामीलाई पुल बनाईदेउ ,त्यसको बदलामा भोट दिन्छौं,’—वडाध्यक्ष गुरुङले भन्नुभयो ।

 यहाँको चीनसंग सीमाना जोडिएको लोघेकर दामोदरकुण्ड—५ स्थित ध्ये गाउँका  २८ घरधुरी र ताङ्ग्या गाउँमा २४ घरधुरीको बसोबास रहेको छ । कृषि र पशुपालन व्यवसायमा आश्रित यहाँका नागरिकहरुको दैनिक जनजिवन निकै कष्ठपूर्ण छ ।  यहाँ स्थित ध्ये र ताङ्ग्या गाउ माथिल्लो मुस्ताङबाट मनाङको नार्पाभूमी गाउँपालिका निस्कने पर्यटकीय पदमार्ग पनि पर्दछ । यहाँका गाउँमा सदियौं वर्ष पुराना गुम्बा, माने, छोर्तेन र प्राचिन वस्ती पनि हो । यसै कारण पर्यटक तथा सर्वसाधारण नागरिकहरुका लागि ध्ये खोलामा पुलको आवश्यकता रहेको स्थानीय नागरिकहरु बताउछन् ।

कालिगण्डकी नदी स्थित ध्ये खोला करिव ५०० मिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ । यसअघि यहाँको ध्ये र ताङ्ग्या गाउँका नागरिकहरुको सहजताका लागि गाउँपालिकाले निरन्तर पहल गरेपनि सार्थकता पाएको छैन । पछिल्लो पटक अगस्टमा पनि यहाँ स्थित ध्ये खोलामा पुल निर्माणका लागि एक टोलीले सर्वे गरेको थियो । यसअघि यहाँको कालिगण्डकी स्थित ध्ये खोलामा पुल निर्माणका लागि वैज्ञानिक अध्ययन तथा सर्वेसमेत भईसकेको थियो । यहाँ दुई वटा सरकारी निकायले पुलको विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डिपीआर) तयार गरे पनि सरकारले त्यहाँ पुल निर्माण गर्न बजेट विनियोजन गर्न नसकेको स्थानीय तोप्री गुरुङले उल्लेख गर्नुभयो ।

‘गाउँका समस्याहरु त थुप्रै छन, तर हामीहरुको पहिलो प्राथमिकता पुल नै हो, स्थानीय गुरुङले भन्नुभयो, ‘पुल बन्यो भने त हामीलाई सबै कुराको सहज हुन्छ, हाम्रो माग भनेकै पुल भएकाले पुल बनाईदिन्छौं भन्ने उम्मेदवारलाई जिताउन भोट हाल्छौं ।’

यहाँ स्थित लोघेकर दामोदरकुण्ड—५ ध्ये गाउँ एक जलवायु पीडित वस्ती पनि हो । वि.स. २०६४ साल अर्थात अठार वर्षअघि यहाँको ध्ये गाउँ सोही वडाको माथिल्लो ध्ये गाउँमा बसोबास गथ्र्ये । जलवायु परिवर्तनका कारण खानेपानी,सिचाई र चरनक्षेत्रको अभाव हुँदै जाँदा यहाँका २८ घरधुरीले आन्तरिक बसाईसराई गरी ध्ये स्थित कालिगण्डकी नदी छेउमा स्थान्तरित भएका थिए । ध्ये गाउँ पुरानो वस्तीबाट २० किलोमिटर तल कालिगण्डकीको तटीय क्षेत्रमा सामुहिक बस्ती सरेका हुन् । साविकको ध्ये गाउँमा बर्खाको समय केही गोठहरु र पशु गोठालाहरु मात्रै बस्छन् र हिउँद लागेपछि तलको स्थान्तरित बस्तीमा आउँछन् ।

 जलवायु संकटले विछिप्त बनेको मुस्ताङको ध्ये गाउँका नागरिकहरुले कालिगण्डकी नदी छेउ खेर गईरहेको सरकारी प्रति जग्गामा सामुहिक स्याउ खेती गर्दैआईरहेका छन् । स्थानीय तोप्री गुरुङ भन्नुहुन्छ, हामी जलवायु पीडित बस्ती हौं, हामीले खेर गईरहेको बगरमा खेती गरिहेका छौ,उहाँले भन्नुभयो, अब त सरकारले हामी जलवायु पीडितहरुलाई केही न केही गरिदिन प¥योनी, लालपूर्जा पनि छैन, केही गरौ भन्नेलाई आँडभरोसा पनि छैन।’